I. Wstęp

Przemoc oraz związane z nią negatywne zjawiska społeczne są zaliczone do grupy najważniejszych problemów dotykających współczesną rodzinę. Ze względu na swoją złożoność zjawisko przemocy zasługuje na miano problemu interdyscyplinarnego i jako takie leży w kręgu zainteresowań zarówno osób związanych ze „światem nauki”, jak również „praktyków”. Do tej ostatniej grupy należą: pracownicy socjalni, pracownicy służby zdrowia, wymiaru sprawiedliwości, funkcjonariusze organów ścigania, terapeuci, pracownicy organizacji pozarządowych.

Z roku na rok statystyki przerażają coraz większymi liczbami ofiar przemocy w rodzinie .Z badań przeprowadzonych w Polsce wynika, że około 36% Polaków doświadczyło przemocy ze strony członka swojej rodziny a większość z tych osób krzywdzona była kilkakrotnie . Co piąty Polak (20%) przyznaje się do bycia sprawcą przemocy w rodzinie , najczęściej przyznając się do stosowania przemocy psychicznej (15%). Jednak aż 42% Polaków przyznaje, iż zamieszkuje lub zamieszkiwało w gospodarstwie domowym , w którym dochodziło do przemocy (byli ofiarą przemocy , sprawcą , bądź też świadkiem jej stosowania .Przy czym do bycia ofiarami przemocy przyznawały się kobiety (39%) oraz mieszkańcy dużych miast -powyżej 500tys. (42%).[Są to wyniki badania TNS OBOP , 2007r].Należy zwrócić uwagę iż są to dane pochodzące z anonimowych ankiet . Przypadków zaistnienia przemocy może być znacznie więcej , często jednak czynniki takie jak strach , poczucie winy , bądź też więź emocjonalna ze sprawcą powstrzymują ofiary przed ujawnieniem przestępstwa .

Skala zjawiska przemocy w rodzinie wymaga podjęcia niezbędnych działań prewencyjnych. W ostatnim okresie powstało wiele dokumentów międzynarodowych zalecających krajom członkowskim Unii Europejskiej podjęcie działań mających na celu ograniczenie występowania przemocy, wspierających jej ofiary oraz skutecznie oddziaływających na jej sprawców.

W polskich warunkach przemoc domowa łączy się najczęściej z nadużywaniem alkoholu i z chorobą alkoholową.

Wymaga to podjęcia skutecznego, dobrze zaplanowanego i przeprowadzonego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie. W procesie tym szczególnie istotne jest wdrażanie programów psychoterapii dla osób współuzależnionych oraz zwiększenie skali wsparcia socjoterapeutycznego dla dzieci alkoholików, jak też organizowanie poradnictwa rodzinnego. Realizacja Programu powinna przyczynić się przede wszystkim do poprawy stanu bezpieczeństwa rodziny.

Zmniejszenie rozmiarów zjawiska przemocy w rodzinie wymaga zaangażowania różnych środowisk, w tym szczególnie sektora publicznego oraz organizacji pozarządowych. Konieczne jest wyprowadzenie osób krzywdzonych z sytuacji osamotnienia poprzez wskazanie środowisk i instytucji, które mogą im udzielić kompleksowej pomocy. Skuteczne przeciwdziałanie przemocy w rodzinie powinno także obejmować oddziaływanie na jej sprawców. Działania te poprzez pomoc terapeutyczną, resocjalizacyjną, powinny stwarzać im szansę na odtworzenie pozytywnych więzi rodzinnych i społecznych.

II. Zjawisko przemocy w rodzinie

Na zjawisko przemocy w rodzinie można patrzeć z różnych punktów widzenia przyjmując perspektywę indywidualną , systemową lub społeczną. Perspektywa indywidualna to spojrzenie przez pryzmat osoby doświadczającej przemocy lub przez pryzmat sprawcy . Perspektywa systemowa to ukazanie możliwych form wsparcia dla osób uwikłanych w przemoc oraz opis metod wsparcia . Perspektywa społeczna to odbiór społeczny zjawiska przemocy w rodzinie , postawy członków lokalnej społeczności wobec aktów przemocy , prospołeczność obywateli , postawy i czynniki mogące sprzyjać przemocy lub ją usprawiedliwiać . Na przemoc w rodzinie można spojrzeć również z perspektywy: prawnej -kiedy akt przemocy jest przestępstwem skodyfikowanym w kodeksie karnym i zagrożonym określoną karą, moralnej – kiedy dokonywanie przemocy to krzywdzenie słabszego, a sprawca powinien podlegać sankcjom własnego sumienia i potępieniu ze strony innych, psychologicznej – kiedy przemoc to sytuacja cierpienia i bezradności, która odsłania mechanizmy wewnętrzne i sytuacyjne oraz złożone procesy interakcji między sprawcą a osobą doświadczającą przemocy.

Z każdego punktu widzenia przemoc w rodzinie może być różnie opisywana, może wywoływać różnorodne emocje, począwszy od skrajnego współczucia po niepohamowany gniew i sprzeciw. Jakby nie patrzeć, pomimo sporów definicyjnych, zjawisko przemocy w rodzinie (intencjonalne działanie członka rodziny, wykorzystującego nierównowagę sił, naruszające prawo i dobra osobiste) jest przede wszystkim indywidualnym dramatem osób jej doświadczających i jako takie staje się przedmiotem publicznej debaty.

1. Przemoc w rodzinie, w świetle Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, to jednorazowe lub powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób najbliższych, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.

Osobami najbliższymi są: małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, powinowaci, przysposobieni oraz ich małżonkowie, a także inne osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Do form przemocy w rodzinie zalicza się przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną i ekonomiczną.

FORMY PRZEMOCY

Przemoc fizyczna-zamierzone działanie człowieka, zwrócone przeciwko fizyczności członka jego rodziny, niosące ryzyko uszkodzenia w ciele.

- czynna - faktyczne używanie siły w celu osiągnięcia czegoś lub tylko wyrządzenia krzywdy

- bierna – wszelkiego rodzaju zaniedbania, celowe pozbawianie pożywienia, ograniczanie podstawowych praw, brak opieki (wobec dzieci)

Przemoc psychiczna-wszystkie działania zmierzające do poniżenia ofiary, obrażenia, zastraszenia, pozbawienia wiary we własne możliwości, szantaż emocjonalny, „zabawa” uczuciami członka rodziny, manipulacja

Przemoc seksualna-zmuszanie ofiary do jakiejkolwiek formy aktywności seksualnej wbrew jej woli

Przemoc ekonomiczna-kontrolowanie finansów, zabieranie zarobionych pieniędzy, odmowa możliwości podjęcia pracy, niezaspokajanie potrzeb materialnych

Aby lepiej zrozumieć zjawisko przemocy rodzinie należy również rozważaniami objąć inne aspekty przemocy. J. Mellibruda (1997) wyróżnia dwie jej formy, tzw. typy przemocy wewnątrzrodzinnej:

Przemoc gorąca

U podstaw tej formy przemocy leżą negatywne, intensywne przeżycia związane z frustracja dążeń i potrzeb. Przejawia się ona w postaci napadów furii, złości, wyładowań emocjonalnych. Jest to przemoc naładowana agresją, gwałtowna, występująca zwykle w afekcie. Towarzyszą jej bogate formy ekspresji (krzyki, gwałtowne zadawanie bólu, wyzwiska).

Przemoc chłodna

Jest ona najczęściej dokonywana z premedytacją, ma swój konkretny cel (czasem pozytywny). Rozwija się przeważnie na gruncie autorytarnych modeli współżycia między ludźmi i kierowania nimi (Kmiecik-Baran, 1998). Człowiek stosujący tę strategię realizuje pewien określony plan działania. Jest to   zazwyczaj proces pozbawiony silnych i gwałtownych emocji. Nazwa ta ma źródło w emocjonalnym chłodzie i spokoju, który towarzyszy tej formie przemocy. Emocje są kontrolowane i tłumione. Najczęściej sprawca ingeruje w psychikę ofiary, naruszając jej wewnętrzną stabilność i integrację, przyczyniając się do rozbicia emocjonalnego, wycieńczenia, i poczucia bezsilności. Często taką formę przybierają surowe metody wychowawcze, które dodatkowo mają silne poparcie otoczenia, są uwarunkowane kulturowo. Sprawcy mają wówczas wytłumaczenie dla stosowania przez nich tego rodzaju przemocy.

FAZY:

I. Faza narastającego napięcia

Na tym etapie agresor jest stale poirytowany, prowokuje kłótnie, nadużywa alkoholu, narkotyków, może stać się niebezpieczny, często budzi lęk członków rodziny, traci nad sobą kontrolę. Ofiara staje się uległa, próbuje załagodzić każdy konflikt, przeprasza, uspokaja agresora, spełnia jego zachcianki lub unika go. W ofierze wciąż narasta poczucie niepokoju i lęk (co objawiać się może w dolegliwościach fizycznych).

II. Faza gwałtownej przemocy

Agresor wyładowuje się na ofierze, wpada w szał, furię pod wpływem zwykłego drobiazgu. Na tym etapie dochodzi do zastosowania jawnej, świadomej przemocy w różnych jej formach. Ofiara natomiast jest zupełnie bezradna, nie ma wpływu na zachowanie agresora. Często towarzyszy jej uczucie szoku w wyniku zaistniałej sytuacji. Odczuwa również wstyd i poczucie winy, bądź złość.

III. Faza miodowego miesiąca

Po wystąpieniu aktu agresji napastnik często wyraża skruchę, towarzyszy mu poczucie winy. Stara się naprawić relację z ofiarą, obiecuje, że taka sytuacja już się nie powtórzy. Okazuje wówczas ofierze dużo ciepła i uczucia, co przypomina ofierze osobę, jaką ofiara była przed zaistniałymi problemami. Zachowanie sprawcy podczas tego etapu rzeczywiście nie budzi zastrzeżeń, może on mieć również autentyczne pragnienie zmiany. To wszystko budzi w ofierze nadzieję zmiany napastnika. Osoba ta w zestawieniu z wcześniejszym złym traktowaniem, teraz czuje się kochana i szczęśliwa, otoczona opieka i zainteresowaniem. Nie dziwi więc fakt, iż zaczyna wierzyć sprawcy, iż „teraz już na pewno będzie inaczej”.

IV. Faza narastającego napięcia.

Po pewnym czasie niestety cykl się powtarza. Przemoc w następnym cyklu staje się gwałtowniejsza, narasta, powtarza się dopóki nie nastąpi jakiś punkt kulminacyjny, którym może być interwencja z zewnątrz, skuteczna obrona, bądź też śmierć ofiary. Ofiara jednak pomimo powtarzającego się cyklu przemocy pozostaje w toksycznym związku.

III. Adresaci Programu

 Program skierowany jest do:

1) osób będących ofiarami przemocy w rodzinie,

2) sprawców przemocy w rodzinie,

3) świadków przemocy w rodzinie.

IV. Przepisy prawne dotyczące przemocy

Program uwzględnia zapisy i postanowienia zawarte w:

1) ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. Nr 180, poz. 1493 z późn. zm.),

2) ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. u. Z 2009 Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.),

3) ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (jt. Dz. U. Z 2007 r. Nr 70 poz. 473 z późn. zm.),

4) uchwała Nr LXII/586/06 z dnia 26 września 2006 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na lata 2006-2013

5) uchwale nr L/460/09 a dnia 8 grudnia 2009r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych dla Miasta Sochaczewa na rok 2010.

6) uchwale nr L/461/09 z dnia 8 grudnia 2009r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Sochaczewa na rok 2010.

V. Podmioty realizujące Program

Sprawne funkcjonowanie systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie w Sochaczewie zakłada koordynację i spójność działań, w tym dobry przepływ informacji i współdziałanie pomiędzy instytucjami i organizacjami zajmującymi się przemocą w rodzinie.

Zjawisko przemocy w rodzinie wymaga w diagnozie, interwencji i pomocy wieloaspektowego spojrzenia na rodzinę i porozumienia wielu służb społecznych na terenie Sochaczewa. Złożona natura problemów alkoholizmu i przemocy w rodzinie sprawia, że w pragmatyce swoich działań pojedyncze instytucje nie są w stanie same wypracować strategii gwarantujących ich rozwiązanie. W Sochaczewie funkcjonują instytucje, organizacje i służby społeczne, które mają na celu przeciwdziałanie zjawisku przemocy w rodzinie, zwiększenie skuteczności ochrony ofiar przemocy w rodzinie i dostępności interdyscyplinarnej pomocy im udzielanej. Działanie tych instytucji wymaga doskonalenia i temu służyć ma niniejszy Program.

Koordynatorem funkcjonowania systemu zostanie Zespół Interdyscyplinarny, powołany na podstawie z art. 6 ust. 2 pkt 4 oraz art. 9a znowelizowanej ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. 

Realizatorami programu są:

1) Urząd Miasta Sochaczewa w zakresie przeciwdziałania zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej i ustawy z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi m.in. poprzez tworzenie i realizacje programu, tworzenie Zespołu Interdyscyplinarnego a także kampanie społeczne informacyjno – edukacyjne;

2) Zespół Interdyscyplinarny planujący działania związane z przeciwdziałaniem przemocy na podstawie oceny zagrożonych przemocą środowisk rodzinnych; podejmowanie interwencji lub planowanych działań w środowiskach związanych z przemocą;

3) Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Sochaczewie poprzez pracę socjalną (wsparcie finansowe, zapewnienie schronienia osobom dotkniętym przemocą w rodzinie, warsztaty pogłębiające umiejętności rodzicielskie), asystenta rodziny czy też poradnictwo: prawne, psychologiczne i pedagogiczne. Organizuje także obsługę organizacyjno techniczną Zespołu. 

4) Komenda Powiatowa Policji w Sochaczewie poprzez opracowywanie i wdrażanie programów prewencyjnych. Podejmowanie interwencji i sporządzanie dokumentacji  z ich przebiegu ( Niebieska Karta). Wszczynanie postępowań karnych wobec sprawców przemocy. Proponowanie poddania się dobrowolnemu uczestnictwu  w programach korekcyjno – edukacyjnych. Ponadto monitoruje sytuację w rodzinie  ( za pomocą  dzielnicowych),sporządza wnioski w celu skierowania osób uzależnionych na leczenia odwykowe oraz do sądu rodzinnego o wgląd w sytuację rodziny. 

5) Sąd Rejonowy w Sochaczewie poprzez prowadzenie spraw karnych wobec sprawców przemocy oraz spraw opiekuńczych przed sądami rodzinnymi mającymi na celu ochronę dzieci. Prowadzi nadzory kuratorskie rodzinne i dla osób dorosłych.

6) Organizacje pozarządowe i Kościoły oraz związki wyznaniowe poprzez prowadzenie świetlic socjoterapeutycznych, klubów młodzieżowych, poradnictwo: psychologiczno – pedagogiczne oraz wsparcie rzeczowe.

7) Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Sochaczewie poprzez kierowanie do Ośrodków Profilaktycznych (indywidualne jak i grupowe), wnioskowanie do sądów o takie skierowania;

8) Służba Zdrowia poprzez udzielenie pomocy osobom dotkniętym przemocą w rodzinie (m.in. wystawianie zaświadczeń lekarskich o ustaleniu przyczyn i rodzaju uszkodzeń ciała);

9) Oświata poprzez konsultacje w szkołach dla rodziców i dzieci sprawujących trudności wychowawcze oraz pomoc  psychologiczno – pedagogiczną dla uczniów, podejmowanie interwencji w przeypadku stwierdzenia przemocy wobec dzieci;

10) Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie poprzez konsultacje i porady psychologów, pedagogów, prawnika, prowadzenie warsztatów pogłębiających umiejętności wychowawcze rodziców, psychoterapię systemową dla rodzin zastępczych, prowadzenie warsztatów edukacyjnych dla rodziców;

11) Powiatowy Ośrodek Interwencji Kryzysowej poprzez konsultacje i porady psychologów, pedagogów, prawnika, interwencje w środowisku, prowadzenie warsztatów pogłębiających umiejętności wychowawcze rodziców, prowadzenie hostelu dla ofiar przemocy w rodzinie, psychoterapię indywidualną dla dorosłych i dzieci, psychoterapię systemową dla rodzin, prowadzenie warsztatów edukacyjnych dla rodziców, programów korekcyjno – edukacyjnych dla osób stosujących przemoc, pisanie wniosków, pozwów do innych instytucji.

12) Prokuratura poprzez nadzorowanie prowadzonych przez policję spraw karnych wobec sprawców przemocy.

VI. Cele Programu

Cel główny – tworzenie warunków do bardziej skutecznego przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Cele pośrednie:

1) podejmowanie i wspieranie działań zmierzających do podnoszenia świadomości społecznej w zakresie przyczyn i skutków przemocy w rodzinie,

2) rozwijanie umiejętności samokontroli i kreowania właściwych postaw wobec rodziny,

3) organizowanie poradnictwa i interwencji w przypadkach przemocy w rodzinie.

4) zwiększenie umiejętności diagnozowania przemocy w rodzinie i podejmowania skutecznych interwencji przez przedstawicieli różnych instytucji,

5) wzrost udziału ofiar przemocy w dostępnych formach pomocy.

VII. Realizacja Programu

W ramach Programu przewiduje się następujące kierunki:

1) diagnozowanie zjawiska przemocy w rodzinie,

2) uwrażliwienie społeczeństwa na problem przemocy w rodzinie,

3) organizowanie szkolenia osób zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie,

4) działania związane z ochroną i udzielaniem pomocy osobom dotkniętym przemocą,

5) oddziaływanie na sprawców przemocy.

6) tworzenie zespołu interdyscyplinarnego.

Przy realizacji powyższych kierunków podejmowane będą inicjatywy w zakresie:

1) zapewnienia ochrony i udzielania pomocy osobom dotkniętym przemocą,

2) oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych na osoby stosujące przemoc,

3) wspierania rodzin w przezwyciężaniu sytuacji kryzysowych związanych z występowaniem przemocy,

4) ponoszenia świadomości społecznej na temat przyczyn i skutków przemocy w rodzinie.

VIII. Opis problemu

Statystyki mówiące o problemie przemocy w rodzinie, prowadzone przez  podmioty realizujące Program, na podstawie m.in. interwencji dotyczących bezpośrednio przemocy domowej oraz przypadków zarejestrowanych w ramach programu „Niebieska Karta”, wskazują iż najczęściej identyfikowanymi ofiarami przemocy w rodzinie są kobiety i dzieci.

Przemoc jest jedną z podstawowych przyczyn generujących problemy wychowawcze  procesu rozwojowego dzieci i młodzieży w warunkach szkolnych. Ze względu na fakt, że konsekwencją każdej przemocy jest doprowadzenie ofiary do stanu stresu i frustracji, w przypadku dzieci i młodzieży uczącej się dochodzi do deformacji psychicznej oraz kryzysu wychowawczego. Przemoc dotyczy także osób starszych i niepełnosprawnych. Dorosła ofiara przemocy, w odróżnieniu od dziecka, często wie, gdzie należy zwrócić się o pomoc, ma większą praktykę w korzystaniu z pomocy instytucjonalnej. Dziecko musi liczyć na pomoc osoby starszej, która nie zawsze jest zainteresowana zapewnieniem mu pomocy, gdyż może się to wiązać z ryzykiem ujawnienia przemocy.

Przemoc w rodzinie charakteryzuje się tym, że:

1) jest intencjonalna, czyli jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary,

2) jedna ze stron ma przewagę nad drugą – ofiara jest słabsza, a sprawca silniejszy,

3) narusza prawa i dobra osobiste – sprawca wykorzystuje swoją przewagę i narusza podstawowe prawa ofiary (np. prawo do nietykalności fizycznej, godności, szacunku itp.),

4) powoduje cierpienie i ból – sprawca naraża zdrowie ofiary na poważne szkody, które zagrażają jej życiu i ograniczającą zdolność do samoobrony.

            IX. Działania dążące do bardziej skutecznego przeciwdziałania w rodzinie:

1) prowadzenie społecznych kampanii informacyjno-edukacyjnych adresowanych do ogółu dorosłych dotyczących rozwoju dzieci, ich potrzeb, rozwiązywania problemów bez przemocy,

2) realizacja programów edukacyjnych dla dzieci (począwszy od przedszkola)
i młodzieży na temat ról związanych z płcią, praw dzieci, wyrażania uczuć, komunikacji, asertywności,  rozwiązywania problemów bez przemocy,

3) prowadzenie zajęć warsztatowych dla rodziców mających na celu podniesienie ich kompetencji wychowawczych,

4) prowadzenie grup wsparcia dla rodziców dzieci w różnym wieku,

5) prowadzenie grup wsparcia dla rodziców z grup ryzyka (m.in. dla młodych samotnych

6) prowadzenie zajęć dla dzieci i młodzieży mających na celu przekazanie im podstawowych informacji na temat przemocy oraz zachęcenie do zwrócenia się o pomoc, jeśli doznają krzywdzenia,

7) rozpoznawanie sygnałów przemocy wobec dorosłych i dzieci przez przedstawicieli różnych  instytucji (służby zdrowia, pomocy społecznej, oświaty, policji, sądów rodzinnych, kościołów) i podejmowanie działań mających na celu zatrzymanie przemocy,

8) umożliwianie osobom doświadczającym przemocy (dorosłym, młodzieży i dzieciom) korzystania z profesjonalnej pomocy medycznej, psychologicznej, duchowej, socjalnej i prawnej mającej na celu pomoc doraźną oraz pomoc w uwolnieniu się z sytuacji  przemocy,

9) umożliwianie osobom, które doświadczały przemocy, korzystania z pomocy medycznej, psychologicznej i duchowej mającej na celu poradzenie sobie ze skutkami przemocy, 

Realizacja powyższych działań dokonuje się poprzez:

1) Interwencję policji (zapewnienie doraźnego bezpieczeństwa ofiarom przemocy, wizyty dzielnicowych, prowadzenie dochodzeń przez policję pod nadzorem prokuratury)

2) prowadzenie spraw karnych przez sąd (nadzór kuratorów sądowych),

3) praca socjalna prowadzona przez pracowników socjalnych lub też asystentów rodzin,

4) udzielanie konsultacji psychologicznych, psychiatrycznych,

5) leczenie farmakologiczne,

6) kierowanie do placówek leczniczo odwykowych i terapia odwykowa,

7) prowadzenie terapii behawioralno - poznawczej mającej na celu powstrzymanie zachowań agresywnych u sprawców ,

8) długoterminowa terapia nastawiona na pomoc w rozwiązywaniu problemów będących przyczyną stosowania przemocy.

     X. Oddziaływania korekcyjno-edukacyjne na osoby stosujące przemoc

Kompleksowe przeciwdziałanie przemocy w rodzinie powinno obejmować zarówno ofiarę, jak w sprawcę przemocy. Interwencja wobec sprawcy może być dla niego początkiem resocjalizacji i powoli zapobiegać dokonywaniu przez niego kolejnych  aktów przemocy.

W celu podjęcia skutecznej pracy ze sprawcą przemocy niezbędne jest zwrócenie uwagi na czynniki, które okazują się kluczowe w tym procesie.

Należy tu wskazać przede wszystkim na:

1) zdolność opanowania negatywnych uczuć,

2) poglądy na temat pożytku i strat wynikających z powstrzymywania złości,

3) pierwotną wrażliwość,

4) zdolność do empatii,

5) tolerancję dla odmienności,

6) radzenie sobie z frustracją,

7) strach przed karą i innymi konsekwencjami,

8) Styl życia.

Pomoc udzielana sprawcom przemocy w rodzinie ma przyczynić się do rozwiązania problemu przemocy u jego podstaw. Sprawcy przemocy, bez ingerencji z zewnątrz, bez odpowiednich zajęć, ćwiczeń, treningów, nie są w stanie przerwać zachowania niszczącego rodzinę.

Przeciwdziałanie przemocy polega więc na zapewnieniu ofiarom wsparcia, bezpieczeństwa i możliwości powrotu do spokojnego życia w rodzinie. Ostatni z tych czynników może być spełniony tylko wówczas, gdy sprawca przemocy w rodzinie będzie miał możliwość pracy nad sobą.

 XI. Analiza SWAT

1.    Mocne strony:

1) Dobrze przygotowana i stale doskonaląca umiejętności kadra instytucji działających na rzecz rodzin;

2) Znajomość problemu i dobrze działające służby zajmujące się profilaktyką   i wsparciem rodzin zagrożonych patologiami;

3) Dobra współpraca z organizacjami pozarządowymi;

4) Poparcie działań i  współpraca  z  samorządem gminnym; .

2.    Słabe strony:

1) Niewystarczająca infrastruktura socjalna gminy - miasta;

2) Brak wypracowanych systemów wspomagania działań profilaktycznych;

3) Brak spójnego systemu współpracy pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz rodzin zagrożonych przemocą (prokuratura, policja, sądy, pomoc społeczna).

3.    Zagrożenia:

1) słaba kondycja ekonomiczna rodzin,

2) negatywne wzorce zachowań społecznych,

3) bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych rodzin,

4) problemy alkoholowe członków rodzin.

XII. Ewaluacja Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie

oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie

Program  Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie funkcjonujący w sposób przedstawiony w niniejszym dokumencie obejmuje zarówno zadania gminy, jak i powiatu w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz pracy z ofiarami i sprawcami przemocy domowej. Systemu pokazuje wysoki stopień jego zorganizowania, a przedstawione procedury – spójność działań profilaktycznych, prewencyjnych, interwencyjnych i pomocowych wobec ofiar i sprawców przemocy w rodzinie.

Istotą efektywności funkcjonowania Programu jest realizacja zadań w zakresie, formie i stopniu dostosowanym do potrzeb mieszkańców gminy (miasta) , zgodnie z przyjętymi procedurami oraz stała współpraca uczestników Programu i monitoring działań.

Ewaluacja oznacza systematyczne zbieranie, analizę i interpretację danych w celu określenia wartości polityki społecznej lub programu; dane te mają być wykorzystane przy podejmowaniu decyzji dotyczących tej polityki czy programu. Uzyskane informacje powinny być przydatne dla planowania, rozwoju i realizacji aktualnie przeprowadzonego programu.

Ewaluacja jest więc procesem, który rozpoczyna się już w momencie tworzenia programu/projektu. Wtedy bowiem podejmuje się decyzję co do obszarów ewaluacji  i sposobu jej przeprowadzania (tworzenie narzędzi, gromadzenie dokumentacji). W trakcie realizacji projektu trwa ciągła analiza połączona z oceną jakości wykonywanych zadań.

Wybór obszarów ewaluacji i sposobów jej prowadzenia; monitoring realizacji zadań.

Finalnie - ewaluacja Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie służyć będzie określeniu skuteczności zaplanowanych działań i sposobu współpracy instytucji i służb realizujących zadania w zakresie przemocy domowej.

Program monitorowany będzie corocznie. Do końca kwietnia każdego roku członkowie Zespołu Interdyscyplinarnego sporządzać będą aktualizację diagnozy oraz sprawozdania z realizacji zadań. Powyższe informacje służyć będą ewaluacji funkcjonowania Systemu.

Ewaluacja ilościowa przeprowadzona będzie na podstawie analizy danych liczbowych zawartych w aktualizacji diagnozy z dotychczasowym opisem, co pozwoli na określenie skali zjawiska przemocy w rodzinie. Natomiast dane liczbowe zawarte w sprawozdaniach określą aktualne zasoby oraz poziom realizacji zadań.

Zestawienie w/w danych oraz wskazanie i analiza występujących zależności (ewaluacja jakościowa) pozwoli na ocenę skuteczności działania tak skonstruowanego Programu, a w szczególności:

a) ilości i jakości posiadanych zasobów (materialne, niematerialne, ludzkie),

b) funkcjonalności opracowanych procedur,

c) skuteczności stosowanych form i metod pracy,

d) poziomu realizacji zadań,

e) dystrybucji zasobów wewnątrz systemu,

f) sposobów pozyskiwania zasobów.

Każdego roku, Zespól Interdyscyplinarny sporządzać będzie sprawozdanie zawierające dane zgromadzone w procesie ewaluacji oraz  wnioski w sprawie zmian rodzaju zadań, sposobu ich realizacji, wykonawców, a także uwagi dotyczące funkcjonalności Programu

Tak prowadzona ewaluacja Systemu umożliwi bieżącą korektę zmiennych, w celu maksymalizacji efektów prowadzonych działań.